home mail

Excellent Quality (XQ)

Boek Pirsig; Ooievaar A'dam

Op deze pagina gaan we nader in op de begrippen kwaliteit en kwaliteitszorg in het onderwijs. Een goed begrip hiervan is van belang voor het samenwerken aan kwaliteit en kwaliteitsverbetering.

Kwaliteitszorg wordt nog te veel gezien als iets van buitenaf, een opgelegd thema dat er bij komt. We willen laten zien dat werken aan voortdurende kwaliteitsverbetering berust op natuurlijke drijfveren van mensen om te leren en om het steeds beter te willen doen en onlosmakelijk verbonden is aan het verzorgen van 'goed' onderwijs.


balk kwaliteit

In tegenstelling tot wat veel mensen denken is kwaliteit niet een objectief oordeel door deskundigen die hebben bepaald wat 'goed' is. Kwaliteit is ook niet iets wat 'uit het bedrijfsleven' komt; mensen bepalen zelf wat goed is. Het besef van kwaliteit is dus ook zo oud als de mensheid zelf.
Kwaliteit is juist een persoonlijke, vaak onbewuste en dus subjectieve, waardegeladen betekenis die men aan iets of iemand toekent. Omdat waarden en normen voortkomen uit de cultuur waar men is opgegroeid en omdat persoonlijke kennis en (levens)ervaring daarbij een rol spelen zal iedereen (bewust of onbewust) een eigen definitie van kwaliteit hebben.

Iemand die dit heel treffend beschreven heeft is Robert Pirsig. Zijn boek "Zen en de kunst van het motoronderhoud" - wat niet gaat over Zen en ook niet over motoronderhoud - is wereldberoemd en heeft veel mensen laten nadenken over kwaliteit en kwaliteit van leven.

Volgens Pirsig is kwaliteit:
"Kwaliteit is een eigenschap van gedachten en uitspraken die herkend wordt via een gedachteloos proces. Aangezien definities producten zijn van een strak, formeel denken, kan kwaliteit niet worden gedefinieerd. Ofschoon dus van kwaliteit geen definitie gegeven kan worden, weet iedereen toch wat kwaliteit is."

(uit: 'Zen en de kunst van het motoronderhoud' door Robert M. Pirsig)

>>> Het hele boek is ook direct online te lezen (Engels)

>>> Hoor Pirsig zelf over kwaliteit

balk kwaliteit onderwijs

Nu is het natuurlijk mooi dat we zelf wel bepalen wat kwaliteit is. Ook als ouder of als leerkracht hebben we wel een mening over wat goed onderwijs is. Het wordt alleen lastig als we samen aan verbetering willen werken. Wat voor de een 'goed' onderwijs is, is voor de ander helemaal niet zo goed. Het vertrekpunt is dus onduidelijk, we hebben verschillende beelden en verschillende meningen over wat goed onderwijs is en wie dat bepaalt. Het gevaar bestaat dat er irritatie en oneenigheid ontstaat voordat we ook maar begonnen zijn aan verbeteringen.

Als we het dan ook hebben over "goed" onderwijs, zullen we eerst met elkaar moeten verwoorden wat we onder "goed" verstaan en zullen we moeten zoeken naar een gemeenschappelijke visie op "goed" onderwijs voor deze klas, deze school, deze onderwijsstichting. Alleen als we een gemeenschappelijk gedragen en omschreven visie hebben op de ontwikkeling van "goed" onderwijs, zijn wij in staat om aan kwaliteitszorg en aan kwaliteitsverbetering te werken.
Een goed omschreven missie (waarom is deze school opgericht en wat is onze grondslag voor denken en handelen) en een goed omschreven visie op goed onderwijs (hoe willen we goed en beter onderwijs gaan realiseren) geeft duidelijkheid, richting en criteria. Alleen dan zijn we in staat om een definitie van kwaliteit te geven. Een gezamenlijke gedragen definitie. Een definitie die regelmatig wordt besproken, die leeft onder alle betrokkenen en tot uiting komt in de boodschap van de school (mission statement).

>>> Voor diegenen die behoefte hebben aan een definitie over (integrale) kwaliteitszorg:

Definties (integrale) kwaliteitszorgDefinties (integrale) kwaliteitszorg (38,3 kB)

balk kwaliteitszorg

De volgende stap is dan wel dat we dit gaan uitwerken in beleid en strategie; wat moet er gebeuren (op alle niveaus) om deze beloofde kwaliteit waar te maken en hoe gaan we dat doen?

Het wat heeft te maken met keuzes; wat is bijvoorbeeld goed reken/wiskunde onderwijs of goed taal/leesonderwijs? Wat betekent dat voor de inrichting van onze organisatie en wat voor personeel hebben we daarvoor nodig? Op dit moment laten veel scholen zich nog leiden door keuzes die gemaakt zijn door uitgeverijen, inspectie en Cito. Het zou wenselijk zijn dat er landelijk standaards voor goed onderwijs ontwikkeld worden die in overleg met onderwijsmensen, ouders en deskundigen tot stand komen. Alleen dan kunnen we elkaar de maat nemen en afspreken wat we landelijk goed onderwijs vinden en hebben we een basis voor evaluatie, vergelijking (benchmarking) en ontwikkeling.

Het hoe heeft te maken met het proces om daadwerkelijk kwaliteit te realiseren in termen van resultaten en opbrengsten. Hoe pakken we het aan, wie doet wat wanneer en waarmee. Hoe betrekken we ouders en leerlingen daarbij? Hoe gaan we het anders of beter doen wanneer onze aanpak niet werkt of onze resultaten onder de maat zijn?

>>> Dowmload hieronder het overzicht met veel gebruikte kwaliteitstermen en -begrippen.

Verklarende woordenlijst kwaliteitszorgVerklarende woordenlijst kwaliteitszorg (51,0 kB)

balk kwaliteitsmanagement

Het hoe heeft te maken met kwaliteitsmanagement; het organiseren van de kwaliteitszorg. Dat is ook het terrein waar het XQ Management Programma zich mee bezig houdt; hoe kunnen we het onderwijs ondersteunen om hun beloftes naar klanten waar te maken; wat voor informatie, kennis, vaardigheden, instrumenten en werkwijzen zijn er nodig om dit samen effectief en efficient te doen.
Natuurlijk kunnen wij niet voor u bepalen wat goed onderwijs is. We kunnen u daarbij wel helpen. We kunnen u ook helpen om uw beloftes waar te maken. We kunnen u helpen om de condities te scheppen door voorlichting, door opleiding, door advisering en ondersteuning, door middelen en werkwijzen aan te dragen.

balk xq mp

Bij onze benadering van kwaliteitszorg gaan we uit van de theorie en uitgangspunten van Integrale Kwaliteitszorg (IKZ; in het engels: Total Quality Management). Om hierover goed te kunnen communiceren hebben we de keuze gemaakt om het INK-managementmodel te gebruiken als ordeningskader en de PDSA cirkel als model om procesmatig aan kwaliteit en kwaliteitsverbetering te werken en als uitwerking van het gedachtegoed van Dr W. Edwards Deming over Integraal Kwaliteitsmanagement.

>>> Hieronder kunt u aantal artikelen downloaden over IKZ.

Het XQ Management Programma; deel 1; Basisprincipes IKZHet XQ Management Programma; deel 1; Basisprincipes IKZ (124 kB)

Het XQ Management Programma; deel 2; Inrichting IKZHet XQ Management Programma; deel 2; Inrichting IKZ (145 kB)

Het XQ Management Programma; deel 3; Verbeterteams bij IKZHet XQ Management Programma; deel 3; Verbeterteams bij IKZ (102 kB)

balk meer info

Meer informatie over het INK-managementmodel en de PDSA Cirkel vindt u op de volgende pagina's.